by G. K. Chesterton
Fragment eseju z cyklu Our Notebook, który ukazał się w The
Illustrated London News 4 sierpnia 1928
Tłumaczenie: Jaga Rydzewska
Pan Aldous Huxley poświęcił niedawno artykuł tak zwanemu wykształceniu pozaszkolnemu. (...) Na wstępie napisał: "Demokracja opiera się na teorii, że wszyscy ludzie są równi i że ich walory intelektualne są takie same." Doprawdy, pan Huxley ocenia demokrację nieco zbyt surowo. Tylko nieliczni współcześni demokraci zgodziliby się z taką definicją. Z drugiej strony, tylko nieliczni współcześni demokraci umieliby wyjaśnić, jaka jest w takim razie teoretyczna podstawa demokracji. Oto właśnie wyzwolenie spod jarzma dogmatów: ludzie żywią poglądy sami nie wiedząc, dlaczego. (...)
Co się tyczy demokracji, jej początki są nader interesujące. Demokracja jest bowiem sierotą; jest dzieckiem opuszczonym przez matkę czy też dzieckiem, które uciekło spod opieki niani. Kto wie, może i była jakaś alegoria w fakcie, że Rousseau, twórca nowożytnej myśli demokratycznej, miał zwyczaj po kryjomu podrzucać swe potomstwo do przytułku. Nowożytna demokracja opiera się bowiem na idei, że wszystkim ludziom właściwa jest pewna szczególna świętość i godność - a jest to idea zaczerpnięta wyłącznie z religii. Gołym okiem widać, że ludzie nie są sobie równi umysłowo ani fizycznie. Skoro więc z punktu widzenia etyki istnieje pomiędzy nimi równość, musi to być równość niewidzialna i mistyczna. Jak jednak wszyscy wiemy, kiedy to zagubione dziecko wiary wkroczyło w nowoczesny świat, zaczęło wściekle walczyć z własną rodzicielką (...). Skrajnym przykładem jest bolszewizm i jego obłędna sprzeczność, zgodnie z którą ideał równości jest rozciągany do absurdu, podczas gdy jedyna możliwa racja tej równości została przekreślona.
Ale rzecz ma również związek z wyżej wspomnianym artykułem pana Huxleya. Pan Huxley twierdzi, że nasza powszechna i jednolita edukacja opiera się na demokracji. Ja zaś twierdzę, że nasza demokracja opiera się na naszej na pół zapomnianej religii.
Tekst przedrukowany z
"Naszego Dziennika" za wiedzą i zgodą
redakcji.
"Nasz
Dziennik", piątek, 1 grudnia 2000